Coraz czesciej zdarza sie, iz rodzic dysponujacy wladza rodzicielska (w tym ograniczona), nie posiadajacy prawa do opieki nad dzieckiem (nie zamieszkujacy z dzieckiem) zwraca sie do wlasciwego ogranu centralnego (Ministerstwo Sprawiedliwosci, Departament Wspolpracy Miedzynarodowej i Prawa Europejskiego, Polska) z wnioskiem o powrot dziecka na podstawie zarzutu bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania w innym panstwie (Official Solicitor, the International Child Abduction and Contact Unit, UK). Zarzut inicjujacy generalnie sprowadza sie do braku zgody rodzica na wyjazd dziecka za granice.

W swietle powyzszego, nalezy zwrocic uwage na m.in. nastepujace kwestie:

1)      Miejsce stalego pobytu dziecka (nie obywatelstwo);

2)      Czy rzeczywiscie doszlo do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka (naruszenie prawa do opieki nad dzieckiem przyznanego okreslonej osobie, wykonywanego wspolnie lub indywidualnie, wynikajacego z mocy samego prawa, z orzeczenia sadowego lub administracyjnego lub z ugody majacej moc prawna);

3)      Czy wyjazd dziecka wiaze sie ze szkodliwymi skutkami, w tym naruszeniem uzasadnionych interesow oraz dobra dziecka w swietle caloksztaltu okolicznosci sprawy.

Nalezy pamietac, iz zgodnie z Konwecja Haska dotyczaca cywilnych aspektow uprowadzenia dziecka za granice do uznania bezprawnosci uprowadzenia dziecka konieczne jest naruszenie prawa do opieki skutecznie wykonywanego w chwili rzekomego uprowadzenia. Oznacza to, iz prawo to musi lacznie istniec oraz byc skutecznie wykonywane przez rodzica powolujacego sie na zarzut bezprawnosci.

Jesli wlasciwy organ centralny Panstwa, do ktorego skierowano wniosek o powrot dziecka uzna, iz doszlo do naruszenia przepisow Konwencji, zarzadza sie niezwloczne wydanie dziecka (obligatoryjnie), zwlaszcza jesli w chwili wplyniecia wniosku nie uplynal okres jednego roku od dnia uprowadzenia lub zatrzymania. Sytuacja nieco zmienia sie po uplywie jednego roku, jako ze wlasciwy organ decydujacy powinien (nie ma obowiazku) zarzadzic wydanie dziecka, chyba ze zostalo ustalone, iz dziecko przystosowalo sie juz do nowego srodowiska.

O bardzo istotnym znaczeniu sa postanowienia artykulu 13 (a) i (b) w/w Konwencji dajace podstawy do odmowy zarzadzenia powrotu dziecka jesli:

1)      Osoba posiadajaca wprawdzie prawo do opieki na dzieckiem faktycznie nie wykonywala tego prawa w czasie uprowadzenia lub zatrzymania alub zgodzila sie lub pozniej wyrazila zgode na uprowadzenie lub zatrzymanie (wyjazd dziecka); lub

2)      „Istnieje powazne ryzyko, ze powrot dziecka narazilby je na szkode fizyczna lub psychiczna albo w jakikolwiek inny sposob postawilby je w sytuacji nie do zniesienia”. Jakkolwiek trzeba pamietac, iz niniejsza przeslanka nie moze stanowic wylacznej podstawy odmowy powrotu dziecka.

Konwencja ma na celu ochrone praw dziecka, w tym do kontaktu z rodzicami (poszanowanie praw do opieki i odwiedzin- art. 1 (b)). Tak wiec w ocenie caloksztaltu okolicznosci danej sprawy ustalenia dotyczace powyzszego maja priorytetowe znaczenie.

Trzeba pamietac, iz uruchomienie przedmiotowej procedury pociaga za soba powazne konsekwencje prawne (jakkolwiek nie dotyczace materialnie prawa do opieki regulowanego wewnetrznymi przepisami panstwa stalego miejsca zamieszkania dziecka) oraz nieodzowne skutki w sferze emocjonalnej dziecka, ktorego postepowanie bezposrednio dotyczy. Niejednokrotnie pewien zakres dzialania organu centralnego zlecany jest organom scigania, co wiaze sie z wizyta Policji w miejscu zamieszkania dziecka (dzialania w celu ustalenia i zabezpieczenia miejsca pobytu dziecka, doreczenie inicjujacych pism procesowych itp.).

Tak wiec, zanim podjeta zostanie decyzja o wszczeciu miedzynarowego postepowania w celu powrotu dziecka do miejsca jego stalego pobytu, upewnijmy sie, iz zasadnicze przeslanki zastosowania Konwencji zostaly spelnione, tym samym wniosek o wydanie dziecka jest w pelni uzasadniony oraz sluzacy dobru dziecka.